Podsumowując nasze dotychczasowe rozważania należy zatem stwierdzić, iż w języku Żydów nieosobowa szechina:-
wypowiada się w pierwszej osobie
- jest czasami utożsamiona z Bogiem Jahwe
- jest czasami odróżniona od Jahwe jako Jego immanencja (manifestacja)
- mówi i słyszy
- Bóg wydaje polecenia swej szechinie
- szechina "postanawia"
- szechina jest "wszędzie", na całym świecie
- oświeca ludzi29
- przebywanie szechiny z czlowiekiem zalezy od jego grzesznosci bądź swietosci30
- wobec szechiny można postępować obraźliwie (por. zasmucanie Ducha Św. w Ef 4:30)31
- z szechiną można się spierać i przeciwko niej szemrać
- szechina "wklada slowa w usta"32
W wielu miejscach występuje więc daleko idąca personifikacja szechiny, w niektórych zaś dla czytelnika nieobeznanego z kulturą i wyrażeniami żydowskimi, słownictwo mogłoby sugerować, iż jest ona odrębną boską istotą. Posiada bowiem zarówno cechy boskie jak również osobowe (uczucia, intelekt, wola).
Będąc jednak manifestacją Boga, Jego sposobem działania, przejawem obecności w tym świecie nie jest i nie była żadną odrębną osobą w Bogu działającą na ziemi w odróżnieniu
od Ojca pozostającego w niebie.
Możemy sami zauważyć jaka zbieżność występuje pomiędzy określeniami użytymi do opisania szechiny w jej relacjach z Bogiem i człowiekiem a taką samą terminologią stosowaną w przypadku fragmentów nowotestamentalnych, w których mowa jest
o Duchu Świętym.
Podobnie jak szechina, jako przejaw boskiej immanencji jest on od Boga czasami odrębny a czasami z nim tożsamy i jako taki posiada cechy boskie jak również osobowe.
I podobnie jak szechina - jest Jego manifestacją, sposobem działania, środkiem i sposobem za pomocą którego Bóg przejawia się w naszym świecie. Podobieństwa pomiędzy sposobami wyrażania się Żydów o szechinie i o Duchu są uderzające.
Do podobnych konkluzji dochodzi Abraham Cohen.
"Innym pojęciem rabinicznym, mającym wskazywać na bliskość Boga i Jego bezpośredni wpływ na człowieka, jest ruach ha-kodesz (Duch Święty). Czasami wydaje się, że jest on utożsamiany z szechiną,33 jako że wyraża Bożą immanencję w świecie, którą dotyka to, co się tu dzieje.
Opowiadano na przykład, że po zburzeniu Świątyni cesarz Wespazjan wysłał trzy statki młodych Żydów i Żydówek do domów nierządu w Rzymie, jednakże podczas podróży wszyscy oni rzucili się w odmęty, woleli bowiem utopić się niźli przyjąć tak haniebny los. Opowieść kończy się stwierdzeniem, że na ten okrutny widok 'Duch Święty zapłakał i rzekł: 'Nad nimi płaczę' (Lm 1,16), (Lament. Rabba 1,45)"34
Zwróćmy ponownie uwagę: Duch Święty "płacze".
Dodatkowo wypowiada się w pierwszej osobie z podmiotem domyślnym "ja".
Znowu podobna konstrukcja do tej z Dziejów Apostolskich przytoczonych przez Jarosława Zabiełłę.
I znowu Żydzi nie widzieli w niej niczego dziwnego, nie traktując Ducha Świętego jako odrębnej osoby, lecz raczej jako manifestację Bożej obecności i przypisując tej manifestacji cechy osobowego Boga.
Bardzo znaczące są także poniższe fragmenty:
"Izrael oświadcza: 'Słuchaj, Izraelu, JHVH Bóg nasz, JHVH Jeden jest' (Pwt 6, 4),
a Duch Święty woła: 'Któryż inny naród na ziemi jest jak lud Twój izraelski?' (1 Krn 17, 21).
Izrael rzecze: 'Któż jest jak Ty wśród bogów, JHVH?' (Wj 15, 11).
Duch Święty ogłasza: 'Szczęśliwy jesteś Izraelu!
Któż jest jak ty?' (Pwt 33, 29).
Izrael mówi: 'Któż jest jak JHVH, Bóg nasz, ilekroć Go wzywamy?' (Pwt 4, 7), a
Duch Święty woła: 'Któryż wieli naród ma bogów tak bliskich?' (tamże).
Izrael rzecze: 'Ty jesteś blaskiem mocy ich' (Ps 89, 17),
a [b ]Duch Święty woła [/b] 'Izrelu, przez ciebie się wsławię' (Iz 49, 3)."35
Duch Święty "ogłasza" i "woła".
Zauważamy tu ciekawą właściwość. Pierwsze trzy wypowiedzi uczynione są przez ludzi, czwarta (Iz 49, 3) zaś przez Boga Jahweh.
Wszystkie cztery w myśli rabninicznej przypisane zostały Duchowi Świętemu. Duch Swięty utożsamiony jest z Jahweh ale nie jako niezależna, odrębna od innej osoba w Bogu Jahweh.
Był on dla Żydów boską manifestacją, samym Bogiem objawiającym się nam na arenie tego świata.
To tłumaczy dlaczego terminy Bóg oraz Duch Święty są przez rabinów czasami stosowane wymiennie.
Duch Święty był też natchnieniem proroków.
Jeśli przemawiał człowiek z natchnienia Bożego to można było powiedzieć, iż przemawia Duch Święty.
Jeśli słowa pochodziły od Boga, niczym dziwnym nie było stwierdzenie:
"tak powiedział Duch Święty".
Wypowiedzi tego rodzaju były czymś najzupełniej naturalnym i nie świadczyły o wierze w drugą, odrębną osobę w Bogu noszącą imię Ducha Świętego.
Co ciekawe, dokładnie te same formuły znajdujemy w pismach Nowego Testamentu:
Dz 28:25-26
25. Poróżnieni między sobą zabierali się do odejścia. Wtedy Paweł powiedział to jedno: Trafnie rzekł Duch Święty do ojców waszych przez proroka Izajasza:
26. Idź do tego ludu i powiedz: Usłyszycie dobrze, ale nie zrozumiecie, i dobrze będziecie widzieć, a nie zobaczycie.
Tutaj też Duch "mówi", ale precyzyjniej rzecz ujmując: "mówi" Bóg za pośrednictwem działania swego Ducha, posługując się do oznajmienia swych słów prorokiem, tak jak to jest pokazane w poniższych tekstach:
Dz 4:24-25
24. Wysłuchawszy tego podnieśli jednomyślnie głos do Boga i mówili: Wszechwładny Stwórco nieba i ziemi, i morza, i wszystkiego, co w nich istnieje,25. Tyś przez Ducha Świętego powiedział ustami sługi Twego Dawida: Dlaczego burzą się narody i ludy knują rzeczy próżne?
(BT)
Ne 9:30
30. Miałeś dla nich cierpliwość przez wiele lat i przestrzegałeś ich przez Ducha Twego za pośrednictwem Twoich proroków, lecz nie usłuchali. Wtedy wydałeś ich pod władzę obcych narodów.
(BT)
Wyobraźmy sobie taką wypowiedź: "Panie wszechświata, dlaczego to nam uczyniłeś?
Duch Święty odpowiedział: (...)". Jest więcej niż pewne, że gdyby coś takiego znalazło
się w pismach Nowego Testamentu, trynitarianie przytaczaliby to jako jeden z głównych argumentów przamawiających za tezą, iż Duch Święty jest Bogiem.
Tymczasem rzeczywiście taki cytat znajduje się... w literaturze rabinicznej36 i nie dowodzi on nawet na jotę, iż rabini uznawali Ducha Świętego za Boga Jahweh w takim sensie jaki nadają temu zwolennicy wieloosobowości w Bogu!
Ten przykład znakomicie ilustruje jak wielkie znaczanie ma dla nas zapoznanie się ze specyfiką żydowskiego myślenia o Duchu Świętym.
Duch Święty jest także tym, który jest autorem ksiąg biblijnych:
"Pieśń nad Pieśniami plami ręce albowiem wypowiedziana została przez Ducha Świętego."37
"[Księga Estery] została napisana przez Ducha Świętego."38
.
wypowiada się w pierwszej osobie
- jest czasami utożsamiona z Bogiem Jahwe
- jest czasami odróżniona od Jahwe jako Jego immanencja (manifestacja)
- mówi i słyszy
- Bóg wydaje polecenia swej szechinie
- szechina "postanawia"
- szechina jest "wszędzie", na całym świecie
- oświeca ludzi29
- przebywanie szechiny z czlowiekiem zalezy od jego grzesznosci bądź swietosci30
- wobec szechiny można postępować obraźliwie (por. zasmucanie Ducha Św. w Ef 4:30)31
- z szechiną można się spierać i przeciwko niej szemrać
- szechina "wklada slowa w usta"32
W wielu miejscach występuje więc daleko idąca personifikacja szechiny, w niektórych zaś dla czytelnika nieobeznanego z kulturą i wyrażeniami żydowskimi, słownictwo mogłoby sugerować, iż jest ona odrębną boską istotą. Posiada bowiem zarówno cechy boskie jak również osobowe (uczucia, intelekt, wola).
Będąc jednak manifestacją Boga, Jego sposobem działania, przejawem obecności w tym świecie nie jest i nie była żadną odrębną osobą w Bogu działającą na ziemi w odróżnieniu
od Ojca pozostającego w niebie.
Możemy sami zauważyć jaka zbieżność występuje pomiędzy określeniami użytymi do opisania szechiny w jej relacjach z Bogiem i człowiekiem a taką samą terminologią stosowaną w przypadku fragmentów nowotestamentalnych, w których mowa jest
o Duchu Świętym.
Podobnie jak szechina, jako przejaw boskiej immanencji jest on od Boga czasami odrębny a czasami z nim tożsamy i jako taki posiada cechy boskie jak również osobowe.
I podobnie jak szechina - jest Jego manifestacją, sposobem działania, środkiem i sposobem za pomocą którego Bóg przejawia się w naszym świecie. Podobieństwa pomiędzy sposobami wyrażania się Żydów o szechinie i o Duchu są uderzające.
Do podobnych konkluzji dochodzi Abraham Cohen.
"Innym pojęciem rabinicznym, mającym wskazywać na bliskość Boga i Jego bezpośredni wpływ na człowieka, jest ruach ha-kodesz (Duch Święty). Czasami wydaje się, że jest on utożsamiany z szechiną,33 jako że wyraża Bożą immanencję w świecie, którą dotyka to, co się tu dzieje.
Opowiadano na przykład, że po zburzeniu Świątyni cesarz Wespazjan wysłał trzy statki młodych Żydów i Żydówek do domów nierządu w Rzymie, jednakże podczas podróży wszyscy oni rzucili się w odmęty, woleli bowiem utopić się niźli przyjąć tak haniebny los. Opowieść kończy się stwierdzeniem, że na ten okrutny widok 'Duch Święty zapłakał i rzekł: 'Nad nimi płaczę' (Lm 1,16), (Lament. Rabba 1,45)"34
Zwróćmy ponownie uwagę: Duch Święty "płacze".
Dodatkowo wypowiada się w pierwszej osobie z podmiotem domyślnym "ja".
Znowu podobna konstrukcja do tej z Dziejów Apostolskich przytoczonych przez Jarosława Zabiełłę.
I znowu Żydzi nie widzieli w niej niczego dziwnego, nie traktując Ducha Świętego jako odrębnej osoby, lecz raczej jako manifestację Bożej obecności i przypisując tej manifestacji cechy osobowego Boga.
Bardzo znaczące są także poniższe fragmenty:
"Izrael oświadcza: 'Słuchaj, Izraelu, JHVH Bóg nasz, JHVH Jeden jest' (Pwt 6, 4),
a Duch Święty woła: 'Któryż inny naród na ziemi jest jak lud Twój izraelski?' (1 Krn 17, 21).
Izrael rzecze: 'Któż jest jak Ty wśród bogów, JHVH?' (Wj 15, 11).
Duch Święty ogłasza: 'Szczęśliwy jesteś Izraelu!
Któż jest jak ty?' (Pwt 33, 29).
Izrael mówi: 'Któż jest jak JHVH, Bóg nasz, ilekroć Go wzywamy?' (Pwt 4, 7), a
Duch Święty woła: 'Któryż wieli naród ma bogów tak bliskich?' (tamże).
Izrael rzecze: 'Ty jesteś blaskiem mocy ich' (Ps 89, 17),
a [b ]Duch Święty woła [/b] 'Izrelu, przez ciebie się wsławię' (Iz 49, 3)."35
Duch Święty "ogłasza" i "woła".
Zauważamy tu ciekawą właściwość. Pierwsze trzy wypowiedzi uczynione są przez ludzi, czwarta (Iz 49, 3) zaś przez Boga Jahweh.
Wszystkie cztery w myśli rabninicznej przypisane zostały Duchowi Świętemu. Duch Swięty utożsamiony jest z Jahweh ale nie jako niezależna, odrębna od innej osoba w Bogu Jahweh.
Był on dla Żydów boską manifestacją, samym Bogiem objawiającym się nam na arenie tego świata.
To tłumaczy dlaczego terminy Bóg oraz Duch Święty są przez rabinów czasami stosowane wymiennie.
Duch Święty był też natchnieniem proroków.
Jeśli przemawiał człowiek z natchnienia Bożego to można było powiedzieć, iż przemawia Duch Święty.
Jeśli słowa pochodziły od Boga, niczym dziwnym nie było stwierdzenie:
"tak powiedział Duch Święty".
Wypowiedzi tego rodzaju były czymś najzupełniej naturalnym i nie świadczyły o wierze w drugą, odrębną osobę w Bogu noszącą imię Ducha Świętego.
Co ciekawe, dokładnie te same formuły znajdujemy w pismach Nowego Testamentu:
Dz 28:25-26
25. Poróżnieni między sobą zabierali się do odejścia. Wtedy Paweł powiedział to jedno: Trafnie rzekł Duch Święty do ojców waszych przez proroka Izajasza:
26. Idź do tego ludu i powiedz: Usłyszycie dobrze, ale nie zrozumiecie, i dobrze będziecie widzieć, a nie zobaczycie.
Tutaj też Duch "mówi", ale precyzyjniej rzecz ujmując: "mówi" Bóg za pośrednictwem działania swego Ducha, posługując się do oznajmienia swych słów prorokiem, tak jak to jest pokazane w poniższych tekstach:
Dz 4:24-25
24. Wysłuchawszy tego podnieśli jednomyślnie głos do Boga i mówili: Wszechwładny Stwórco nieba i ziemi, i morza, i wszystkiego, co w nich istnieje,25. Tyś przez Ducha Świętego powiedział ustami sługi Twego Dawida: Dlaczego burzą się narody i ludy knują rzeczy próżne?
(BT)
Ne 9:30
30. Miałeś dla nich cierpliwość przez wiele lat i przestrzegałeś ich przez Ducha Twego za pośrednictwem Twoich proroków, lecz nie usłuchali. Wtedy wydałeś ich pod władzę obcych narodów.
(BT)
Wyobraźmy sobie taką wypowiedź: "Panie wszechświata, dlaczego to nam uczyniłeś?
Duch Święty odpowiedział: (...)". Jest więcej niż pewne, że gdyby coś takiego znalazło
się w pismach Nowego Testamentu, trynitarianie przytaczaliby to jako jeden z głównych argumentów przamawiających za tezą, iż Duch Święty jest Bogiem.
Tymczasem rzeczywiście taki cytat znajduje się... w literaturze rabinicznej36 i nie dowodzi on nawet na jotę, iż rabini uznawali Ducha Świętego za Boga Jahweh w takim sensie jaki nadają temu zwolennicy wieloosobowości w Bogu!
Ten przykład znakomicie ilustruje jak wielkie znaczanie ma dla nas zapoznanie się ze specyfiką żydowskiego myślenia o Duchu Świętym.
Duch Święty jest także tym, który jest autorem ksiąg biblijnych:
"Pieśń nad Pieśniami plami ręce albowiem wypowiedziana została przez Ducha Świętego."37
"[Księga Estery] została napisana przez Ducha Świętego."38
.
.
Kiedy zamilknie
twoje "ja"
usłyszysz w ciszy
Mój łagodności Głos.
*
"EHYEH asher EHYEH".
Kiedy zamilknie
twoje "ja"
usłyszysz w ciszy
Mój łagodności Głos.
*
"EHYEH asher EHYEH".